مفهوم توسعه و مدرنیته را می توان مترداف فرض کرد اگرچه فیلسوفانه به این دو مفهوم نگاه شود بسیار متنافرند. بعد از دو جنگ نا فرجام ایران با روسیه در دوره قاجار که منجر به عهدنامه های گلستان و ترکمانچای شد، ایرانیها متوجه مفاهیم جدید توسعه، مدرنیسم ، مدرنیته شدند ولی متاسفانه از مفاهیم یاد شده و دستاوردهای و اثرات آن بر جامعه خود آگاه نبودند و تا کنون هم درک درستی از این مفاهیم پیدا نکردند و شاید سزاوارانه می توان گفت نهادهای حاکمیتی و حکومتی مانع جدی فهم درست و دقیق هستند.
ایران امروز در بحرانی گرفتار است که اندیشمندان علوم انسانی و علوم اجتماعی و کارشناسان علوم سیاسی از آن به بحران سنت – مدرنیته یاد می کنند. بحران سنت- مدرنیته در هر جامعه بواسطه فقدان معنا است. منظور از فقدان معنا عدم فهم درست از ظرف زمان و مکانی که در آن قرار داریم ، می باشد .
جامعه ایران امروز مانند همه کشورهای جهان سوم در بحران سنت – مدرنیته گرفتار است و فقدان معنا دارد، زیرا در تعاملات فردی و اجتماعی و بین المللی دچار مشکلات عدیده است. افزایش نزاع خیابانی و پرونده های دادگاه خانواده در مناسبات فردی ، و اعتراض های خشونت بار خیابانی و حمایت از سیاستهای مصالحه جویانه بین المللی نشانه های فقدان معنا است. اینکه چرا ایران دچار بحران سنت – مدرنیته است ؟ پاسخ های متعدد می توان بیان کرد . به نظر نگارنده این یادداشت، غلیان هیجان در جامعه ی ایران یک قرن اخیر، باعث بحران سنت- مدرنیته و نظامهای سیاسی فاقد معنا شده است . از دوره مشروطیت تا کنون نظام های سیاسی بر اساس غلیان هیجان سرپا ماندند و بعد از فروکش کردن هیجان، مشروعیت و مقبولیت خود را از دست داده ، فروپاشیدند . علامه میرزای نایینی نویسنده کتاب تنبیه الامه و تنزیه المله که تئوری مشروطیت را بر خلاف نظریه مشروطه مشروعه شیخ فضل الله نوری نوشت بعد از به دار آویخته شدن شیخ فضل الله نوری خواست کتاب خود را از بازار جمع کند ولی موفق نشد زیرا او دریافت که پیروزی مشروطه خواهان بیشتر تابع غلیان هیجان است تا یک فرآیند توسعه سیاسی مدرن . حکومت پهلوی نیز با افزایش نظریه باستان گرایی خود باعث غلیان هیجان مردم شد تا آنجا که مردم حکومت استبدادی و پلیسی پهلوی را بر نا امنی و تجزیه کشور ترجیح دادند. در جمهوری اسلامی نیز غلیان هیجان توسط ساختار امنیتی و ایدئولوژیک بر جامعه تحمیل می شود . افزایش بودجه های نظامی و امنیتی و نهادهای ایدئولوژیک نشانه آن است غلیان هیجان مانع توسعه اقتصادی و سیاسی ایران امروز است و چه بسا مانع توسعه ایران فردا نیز بشود.
تنها راه برون رفت از آفت غلیان هیجان استفاده از مباحث روان شناسی اجتماعی و هوش هیجانی است. در کشورهای پیشرفته با بهره گیری از شیوه های جدید آموزش و مفهوم هوش هیجانی توانسته اند مانع غلیان هیجان مردم شوند و با وضع قوانین مترقی عواملی را که باعث آفت غلیان هیجان توسط حکومتها و مردم می شود را کنترل و مجازات می کنند. به نظر می رسد مجلس شورای اسلامی باید خطاهای دولت دوازدهم در تخصیص بودجه به مراکز نظامی و امنیتی و نهادهای ایدئولوژیک را تجدید نظرواصلاحات لازم را به نفع توسعه کشور اعمال نماید .

 

 

                                                                                     حسن خوش چشم آرانی

                                                                           عضو هیئت علمی دانشگاه و روز نامه نگار